DIALOGUE - ЯРИА, ЯРИЛЦАА

Dialogue гэдэг нь гэрэгээр dia-хоёр, logos-үг, яриа гэсэн бүтэцтэй. Иймээс "Ярилцаа" гэж махчилж орчуулж болно, учир нь -лц гэдэг хамтран үйлдэх утга заадаг. Гэхдээ уулаасаа өөрөө өөртэйгөө ярихгүй нь тодорхой учир шууд "яриа" гэж орчуулсан ч болох юм.
Multilateral security dialogue гэдгийг "аюулгүй байдлын олон талт ярилцаа/яриа" гэж орчуулж болмоор юм.

SHERIFF

Энэ бол орон нутгаас сонгогддог цагдаагийн дарга (АНУ-ын жишээн дээр) юм. Орон нутгийн цагдаагийн дарга гэдэг агуулгаар нь бодвол ХҮНД гэж орчуулах нь зүйтэй. Учир нь яг ийм албан тушаалтныг Чин улсын үеийн Монголд ингэж нэрлэдэг байжээ.
Хүнд гэдэг бол сумын  түвшинд цэрэг, цагдаагийн үйл эрхэлдэг албан тушаалтны нэр байжээ. Хүнд суман зангийн туслах бөгөөд хүндийн дор томь, гавуу, хуяг, тахар гэх мэт албан тушаалтнууд ажиллаж байв.

Монголын албан тушаалын хуучин нэрс

Миний сайн анд Баярсайханы бичсэн нэг номоос олон сонирхолтой санаа төрснийг энд тэмдэглэн хуваалцахыг бодов.

Төрийн яаманд ажиллаж байсан түшмэлийн зэрэг дэвийг Тайш, Тайфу, Тайбуу гэдэг гэнэ. Зүйрлэвэл:

• Төрийн нарийн бичгийн дарга - Тайш
• Газрын дарга - Тайфу
• Хэлтсийн даргыг - Тайвуу
• Тасгийн даргыг - Тайшуу
• Тамгын газрын даргыг - Зайсан

гээд яамны олон "мэргэжилтэн"-ийг Шуувин гэдэг байжээ. Үүнийг хэтэрхий хятад маягтай гэж шүүмжилбэл, Богд хаант засгийн үед хэрэглэж байсан заавар бас байна.

• Төрийн нарийн бичгийн дарга - Төрийн шадар
• Газрын дарга - Эрхин
• Хэлтсийн дарга - Ахлан
• Тасгийн дарга - Дэс
• Тамгын газрын даргыг - Зайсан

гээд яамны олон "мэргэжилтэн"-ийг Бичээч гэж болох юм.
Одоо бидний "туслах" гээд байгаа албан тушаалыг өмнө нь "хиа", "дэмч" гэдэг байсан бололтой.
Орон нутагт:

• Аймаг: Хан захирна
• Хошуу: Ноён захирна
• Сум:    Занги захирна.

байжээ.

Сумыг занги ганцаараа захирч байсангүй. Хажуудаа "хүнд" гэдэг туслагчтай байсан нь одоогийнхоор бол "цагдаагийн дарга", "мөрдөн байцаагч"-ийн үүрэг гүйцэтгэдэг: 

• хүндийн доор 
• туслагч, 
• томь (цэрэг захирагч), 
• гавуу (цагдаа/цэрэг ахлагч), 
• хуяг (цагдаа), 
• тахар (зарлага) зэрэг албаттай байв.

Сүүлийн үед балай юм бодогдох болов.
БАТЛАН ХАМГААЛАХ гэдэг үгийг хүмүүс ярианы хэлнээ БАТЛАМГААЛАХ гэж дуудах болжээ. Яагаад бид Батламгаалах яам, Батламгаалахын сайд гэж болохгүй гэж?